مرز هوایی چگونه مشخص میشود؟

هر دو یا چند قسمتی را که بخواهیم از هم جدا کنیم، خط فاصلی را بین آنها در نظر میگیریم. در ساده ترین و خاطره انگیزترین حالت میتوانیم به موضوع مشخص کردن قلمرومان روی نیمکتهای مدرسه اشاره کنیم که با یک خط محدوده خود را از بغل دستیمان جدا میکردیم. پس به نوعی مفهوم مرز برای همه ما کاملا ملموس است. کشورهای کره زمین هم با همین حد و مرزها از هم متمایز شده اند. طبق تعریف، آخرین حد قلمرو زمینی، دریایی، هوایی و زیرزمینی هر کشور را مرز آن کشور میگویند. شاید درک مرز، روی قلمرو زمینی بسیار ساده و واضح باشد و حتی با گذاشتن یک سری علائم و نشانه بتوان مرز دریایی یا زیرزمینی را علامت گذاری کرد، اما این سؤال ممکن است مطرح شود که مرز هوایی چطور قابل تشخیص است؟ آسمان که جای نشانه گذاری و مشخص کردن محدوده ندارد.
 در قالب تعریف مرز هوایی در واقع بخشی از جو بالای قلمروی یک کشور محسوب میشود که توسط همان کشور نیز کنترل میگردد. چون امروزه حاکمیت کشورها در زمین، زیرزمین، دریاها و فضای فوقانی گسترش میابد، لذا مرزهای هر کشور به طرف بالا تا فضای ملی و به طرف پایین تا مرکز کره زمین ادامه میابد. مرز هوایی شامل هر بخش سه بعدی خاص از جو است. توجه کنید که بحث مرز هوایی کاملا با هوافضا متفاوت است، زیرا هوافضا یک اصطلاح کلی است که در مورد جو زمین و فضای بیرونی ای که در مجاورت آن است استفاده میشود.
 مرز هوایی به زمینه ها و مناطق گوناگون تقسیم میشود. از آنجا که این مرز فقط برای وسایل پرنده یا همان هواگردها دارای معنی و مفهوم است، لذا کاربرد و ضرورت مشخص بودن مرز هوایی برای این وسایل پرنده و سرنشینان یا کنترل کنندگان آنها میباشد. بر همین اساس، مرزهای هوایی مناطق گوناگون دارند. مثلا مرزهای مراقبت شده و مراقبت نشده. یعنی ضرورت کنترل و مراقبت هواپیمای در حال پرواز در آن محدوده و یا اینکه در قسمتی از مرزهای هوایی بحث ممنوعیت پرواز و یا محدودیت آن وجود دارد که تمام این موضوعات زیر نظر خود آن کشور میباشد. اساس مشخص شدن مرز هوایی همان مرزهای زمینی و دریایی است، لذا با توجه به طول و عرض جغرافیایی زمین که توسط مکان نماهای موجود در هواگردها مشخص میشود، معلوم میگردد که هواگرد در محدوده یا مرز کدام کشور یا قلمرو در حال پرواز است. اما مرز هوایی هم از نظر افقی و هم از نظر عمودی محاسبه میشود. در واقع چون در فضای سه بعدی قرار داریم، طول و عرض و ارتفاع هرسه باهم محدوده را مشخص میکند.
برای عینیت این موضوع ،اگر کشورها را به شکل مربع در نظر بگیریم مرز زمینی بین کشورها همان ضلع مربع میشود ولی در بحث مرز هوایی باید کشورها را به شکل مکعب در نظر بگیریم ، پس با این حساب برای محاسبه مرز افقی طبق قوانین بین المللی، بر اساس تعریف دریایی از آبهای سرزمینی باید 12 مایل را از خط ساحلی آن کشور در نظر گرفت یعنی حدود 2/22 کیلومتر. در مورد حد عمودی توافق بین المللی وجود ندارد. فدراسیون بین المللی هوانوردی ارتفاع 100 کیلومتر را مرز بین جو و فضا در نظر گرفته است، آمریکا این مرز را 80 کیلومتر میداند که البته هیچ یک از این معیارها مجوز قانونی ندارند. اما طبق پیشنهادات مختلف ارائه شده از حدود 30 کیلومتر تا 160 کیلومتر را حد عمودی مرز هوایی در نظر میگیرند. پس دیدیم که برای تعیین مرز هوایی باید به مرزهای زمینی و دریایی رجوع کنیم. کشوری که دارای تکنیک و ابزار و وسایل پیشرفته است، همه مرزهای فضایی را در نور دیده و مورد استفاده خود قرار میدهد. ولی بیشتر دولتها توافق کرده اند که مرز هوایی را در پایین-ترین سطح عملی که اشیای فضایی میتوانند در مدار، سالم بمانند قرار دهند. با وجود متغیر بودن این سطح و سختی پیدا کردن آن، حدود 100 کیلومتر را فاصله مناسب از سطح زمین در نظر میگیرند.
نویسنده: عطیه اوجانی


هواپیمایی آسمان
هواپیمایی تابان
هواپیمایی آتا
هواپیمایی معراج
هواپیمایی ایران ایر
هواپیمایی کاسپین
هواپیمایی نفت
هواپیمایی قشم
هواپیمایی ایران ایرتور
هواپیمایی ماهان
هواپیمایی کیش ایر
هواپیمایی زاگرس