شاتل فضایی

شاید نام شاتل به گوش همه ما آشنا باشد و چند باری که قابل شمارش هم نیست از رسانه هایی مثل رادیو و تلویزیون و یا در مجلات و روزنامهها شنیده و دیده باشیم. اما آیا میدانید شاتل فضایی چیست و چه کاربردی دارد؟ اگر پاسختان منفی است، خواندن این مقاله می تواند به افزایش اطلاعات و آگاهی های شما در این زمینه کمک نماید. در ابتدا با معنی لغوی شاتل آشنا می شویم. شاتل در لغت به معنای اتوبوسی است که در یک مسیر مشخص رفت و آمد میکند، اما شاتل فضایی در واقع وسیله یا همان اتوبوسی است که حامل انسان، محمولههای فضایی و یا ماهواره برای بردن به فضا است.  شاتل فضایی توسط اداره هوانوردی و فضایی ملی ایالات متحده آمریکا یا همان ناسا و در دهه ۷۰ میلادی طراحی شده است. شاتل فضایی در سال ۱۹۸۱ پرتاب شد و اولین سفینه قابل استفاده مجدد جهان بود. در واقع شاتل پس از مرکوری، جمینای و آپولو پا به عرصه فضاپیماها گذاشت.

شاتل فضایی

شاتل ها می توانند ۷ نفر و ۲۵ تن بار و تجهیزات را حمل کنند، نسبت به دیگر فضاپیماها میتوانند مدت زمان طولانی تری را در مدار زمین باشند و میتوانند ماهواره ها را به دام بیاندازند و آنها را تعمیر یا منتقل کنند. شاتل فضایی به عنوان یک موشک قابل استفاده مجدد و فضاپیمای قابل بازیابی مطرح شد، زیرا تا قبل از شاتل در تکنولوژی پرتاب با موشک قسمت های مختلف از موشک جدا شده و به زمین سقوط میکرد و یا در فضا معلق می ماند اما با طراحی و ساخت شاتل، این مشکل تقریبا حل و فصل شد. یک شاتل دارای سه قسمت اصلی میباشد: مدارگرد، بوستر سوخت جامد، مخزن پیشران خارجی. مدارگرد بخشی از شاتل است که وارد مدار می شود و به مخزن بزرگ سوخت متصل است و پس از پایان ماموریت به زمین باز می گردد. در واقع مدارگرد همان وسیله هواپیما شکل است که گاهی به تنهایی به آن شاتل فضایی می گویند. وظیفه اصلی آن حمل فضانوردان و محمولهها به فضا و بازگرداندن آنها به زمین است.
بوستر سوخت جامد که به رنگ سفید است، در دو طرف مخزن خارجی نصب می شود و به نوعی نقش اصلی را در مرحله اول پرتاب به عهده دارد. پس از پرتاب شاتل از سامانه موشکی جدا میشوند و در اقیانوس سقوط می کنند. سپس به وسیله یدک کش مخصوص از آب گرفته می شوند تا مورد استفاده مجدد قرار گیرند. مخزن پیشران خارجی مخزنی است برای نگهداری هیدروژن و اکسیژن مایع. در واقع پس از پرتاب شاتل و جدایش بوسترها مخزن پیشران، مدارگرد را تا ارتفاع ۱۱۳ کیلومتری بالا میبرند. این مرحله حدود ۸ دقیقه پس از پرتاب می باشد که در این زمان مخزن جدا می شود و در هوا متلاشی می گردد.  تا کنون مدل های مختلفی از شاتل طراحی و ساخته شده اند که اگر بخواهیم به ترتیب آنها را نام ببریم داریم: اینترپرایز و پث فایندرکه ابزاری آزمایشی و آموزشی بودند، کلمبیا که با موفقیت پرتاب شد و فصل جدید تجسس فضایی آغاز گردید، چلنجر که اولین ماهواره توسط این شاتل در مدار قرار داده شد، دیسکاوری، آتلانتیس، ایندیور و بوران که ساخت روسیه است و به دلیل هزینه های بسیار بالایی که دارد غیر قابل استفاده شده است.
خدمات دیگری که شاتل های فضایی ارائه دادند شامل موارد زیر است:
آزمایشگاه فضایی از طریق شاتل به فضا پرتاب شد، تعمیر ماهواره ای توسط شاتل در فضا صورت گرفت و بازیافت ماهواره ای و بازگرداندن آنها به زمین از کارهایی است که شاتلها در فضا انجام داده اند. همانطور که گفتیم شاتلهای اینترپرایز و پث فایندر برای آزمایش ساخته شدند و شاتل های چلنجر و کلمبیا دچار حادثه و مرگ خدمه گردیدند. فقط سه شاتل باقی مانده دیسکاوری، آتلانتیس و ایندیور مشغول بودند که باز هم به خاطر وقوع دو حادثه مرگبار، ناسا در سال ۲۰۱۰ میلادی شاتل را بازنشسته کرد.
نویسنده: عطیه اوجانی


هواپیمایی آسمان
هواپیمایی تابان
هواپیمایی آتا
هواپیمایی معراج
هواپیمایی ایران ایر
هواپیمایی کاسپین
هواپیمایی نفت
هواپیمایی قشم
هواپیمایی ایران ایرتور
هواپیمایی ماهان
هواپیمایی کیش ایر
هواپیمایی زاگرس